Słowniczek

Aborcja (Schwangerschaftsabbruch)

przerwanie ciąży za pomocą środków ginekologicznych

Administracja domu (Hausverwaltung)

instytucja, osoba lub grupa osób odpowiedzialna za wszelkie kwestie mieszkalne

Adopcja (Adoption)

prawne uzasadnienie stosunku rodzicielstwa pomiędzy przyjmującym dziecko do adopcji a dzieckiem adoptowanym bez uwzględnienia pochodzenia biologicznego

Akt urodzenia (Geburtsurkunde)

wydawany przez urząd stanu cywilnego dokument potwierdzający narodziny (miejsce i dzień) oraz pochodzenie

BAföG

skrót od Bundesausbildungsförderungsgesetz;
ustawa regulująca wspieranie kształcenia praktykantów, uczniów i studentów potrzebujących pomocy finansowej

Bezdomność (Wohnungslosigkeit)

osobę uznaje się za bezdomną wtedy, gdy nie ma ona mieszkania zagwarantowanego na podstawie umowy najmu

Bezpieczne kraje/państwa pochodzenia (Sichere Herkunftsländer - sichere Herkunftsstaaten)

państwa, w których ze względu na ogólne warunki polityczne istnieje ustawowe domniemanie, że nie panuje tam ani prześladowanie polityczne, ani nieludzkie lub poniżające traktowanie lub karanie (§ 29a ustawy o postępowaniu w sprawach o udzielenie azylu (AsylVfG))

Bon KiTa (KiTa-Gutschein)

jest wymagany do przyjęcia dziecka do placówki opieki dziennej nad dziećmi; wydaje je właściwy urząd ds. młodzieży

BZFO – Behandlungszentrum für Folteropfer

Ośrodek Rehabilitacji Ofiar Tortur, patrz Zentrum Überleben

BZSL e. V. (Berliner Zentrum für Selbstbestimmtes Leben e. V.)

organizacja wolontariacka niosąca pomoc osobom niepełnosprawnym i/lub osobom przewlekle chorym

Centralny rejestr cudzoziemców (AZR - Ausländerzentralregister)

prowadzona przez Federalny Urząd Administracji baza danych z danymi osobowymi cudzoziemców, którzy przebywają lub przebywali w Niemczech

Centrum informacji kredytowej (Schufa-Auskunft - Selbstauskunft)

jednostka udzielająca informacji na temat zdolności kredytowej

Choroba psychiczna (Psychische Erkrankung)

upośledzenie zdolności percepcji, myślenia, odczuwania, zachowania i przetwarzania doświadczeń lub relacji społecznych, noszące znamiona choroby, np. lęki lub stany depresyjne

Choroba zakaźna (Infektionskrankheit)

choroba wywołana poprzez przeniesienie zarazków (np. bakterii, wirusów, grzybów, pasożytów)

Ciężka niepełnosprawność (Schwerbehinderung)

za osoby ciężko niepełnosprawne uznaje się wszystkie osoby posiadające klasę niepełnosprawności min. 50

Decyzja w sprawie BAföG (BAföG-Bescheid)

decyzja urzędu ds. BAföG o wysokości stypendium i okresie jego wypłacania

Dodatek mieszkaniowy (Wohngeld)

świadczenie socjalne wypłacane na podstawie ustawy o dodatkach mieszkaniowych (WoGG); dopłata państwowa do czynszu

Dodatek na dzieci (Kinderzuschlag)

dodatek państwowy wypłacany rodzicom mającym niskie dochody

Dom spokojnej starości / dom starców (Altenwohnheim/ Altenheim)

placówka, której celem jest zapewnienie osobom starszym zakwaterowania, pielęgnacji i opieki

Dopłata do czynszu (Mietzuschuss)

dopłata pokrywająca wydatki mieszkaniowe, mająca zapewnić najemcom odpowiednie i spełniające potrzeby rodziny warunki mieszkaniowe

Doradca podatkowy (Steuerberaterin/Steuerberater)

posiadający zezwolenie udzielane przez państwo doradca lub przedstawiciel, odpowiedzialny za kwestie podatkowe (nazwa zawodu)

Doradztwo dla kobiet w ciąży znajdujących się w trudnej sytuacji (Schwangerschaftskonfliktberatung)

usługi doradczeskierowane do kobiet w ciąży znajdujących się w trudnej sytuacji

Dotacje na rozwój osób uzdolnionych (Begabtenförderung)

pomoc udzielana szczególnie uzdolnionym uczniom i studentom w formie stypendiów

Dowód osobisty (Personalausweis)

dokument urzędowy zawierający zdjęcie, dane osobowe i podpis posiadacza

Dyskryminacja (Diskriminierung)

nierówne traktowanie poszczególnych osób lub grup osób ze względu na faktyczne lub przypisywane im konkretne cechy

Działalność zarobkowa (Erwerbstätigkeit)

pojęcie nadrzędne obejmujące zarówno własną działalność gospodarczą, jak i pracę na zasadzie zatrudnienia; działalność na zasadzie zatrudnienia jest objaśniona pod pojęciem „Zatrudnienie”

Dzielnica (Bezirk)

jednostka samorządowa Berlina

Edukacja „drugiej szansy” (Zweiter Bildungsweg)

umożliwia uzyskanie świadectwa ukończenia szkoły w późniejszym okresie lub na wyższym poziomie

EJF – Evangelisches Jugend- und Fürsorgewerk (EJF)

Ośrodek Ewangelickiego Dzieła Młodzieżowego i Opiekuńczego

Federalne Ministerstwo Spraw Zagranicznych (Auswärtiges Amt)

jedno z 14 ministerstw federalnych Republiki Federalnej Niemiec, odpowiedzialne za politykę zagraniczną

Federalny Urząd ds. Migracji i Uchodźców (BAMF - Bundesamt für Migration und Flüchtlinge)

wyższy urząd federalny działający w ramach Federalnego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (BMI); odpowiada za zadania w obszarach azylu, migracji, integracji, wspierania powrotów i imigrantów żydowskiego pochodzenia

Federalny Urzad Kryminalny (BKA - Bundeskriminalamt)

urząd federalny odpowiedzialny za zwalczanie przestępczości we współpracy z federacją i krajami związkowymi

Fundacja (Stiftung)

placówka założona przez fundatora, która dysponuje określoną sumą pieniędzy i decyduje o ich przeznaczeniu

Gimnazjum (szkoła średnia) (Gymnasium - weiterführende Schule)

forma szkolnictwa średniego przygotowująca do matury

Gimnazjum profilowane (Fachgymnasiums)

gimnazjum o profilu zawodowym, przygotowujące do matury

Godność ludzka (Menschenwürde)

niezależna od czynników zewnętrznych wartość duchowo-obyczajowa każdego człowieka odnosząca się do niego samego; wartość, której nie można stracić

Hartz IV

potoczna nazwa
1. zasiłku dla bezrobotnych II (ALG II), w skrócie także Hartz
2. tak zwane „podstawowe świadczenie na rzecz osób poszukujących pracy”, patrz Druga księga kodeksu prawa socjalnego (SGB II)

Instytucja kulturalna (Kultureinrichtung)

placówka publiczna służąca do celów kulturalnych

Instytucje charytatywne (Wohlfahrtsverbände)

organizacje użyteczności publicznej, które (oprócz państwowych organizacji społecznych) są w Niemczech najważniejszymi jednostkami świadczącymi publiczne usługi opieki społecznej i zdrowotnej. Dalsze zadanie instytucji charytatywnych polega na reprezentowaniu interesów ukierunkowanych na dobrobyt.

Integracja - pedagogika (Inklusion - Pädagogik)

wspólne wychowywanie dzieci niepełnosprawnych i zdrowych w przedszkolach i szkołach (głównego nurtu edukacyjnego)

Interes deportacji (Ausweisungsinteresse)

publiczny interes w opuszczeniu przez cudzoziemców kraju; reguluje go § 54 ustawy o pobycie

Izba rzemieślnicza (Handwerkskammer)

instytucja pełniąca funkcję przedstawiciela interesów rzemieślniczych, działająca w formie podmiotu prawa publicznego

Kara śmierci (Todesstrafe)

niehumanitarna forma kary, zniesiona w Niemczech na mocy art. 102 ustawy zasadniczej oraz odrzucona przez Organizację Narodów Zjednoczonych, członków Rady Europy i strony europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności

Karta zdrowia (Gesundheitskarte)

pełni funkcję dokumentu uprawniającego do korzystania z usług medycznych; wydaje ją swoim członkom zakład ustawowego lub prywatnego ubezpieczenia zdrowotnego

Kasa Rodzinna Federalnego Urzędu Pracy (Familienkasse der Bundesagentur für Arbeit)

jednostka Federalnego Urzędu Pracy; odpowiada za zasiłki rodzinne i dodatki na dzieci

Kasa wypłaty zaliczek alimentacyjnych (Unterhaltsvorschusskasse)

Punkt wypłaty zaliczek alimentacyjnych, działający w dzielnicowym urzędzie ds. młodzieży

KiTa

skrót od: Kindertagesstätte; placówka opieki nad dziećmi przez cały dzień lub przez część dnia

Klasa podatkowa (Steuerklasse)

podstawa wymiaru podatku dochodowego i podatku od wynagrodzenia, stopniowana w ramach taryfy podatkowej i uzależniona od stanu cywilnego i liczby dzieci

Klasa przejściowa - klasa „na powitanie” (Willkommensklasse - Übergangsklasse)

grupa nowych uczniów nieznających języka niemieckiego, dostępna we wszystkich formach szkół

Kodeks prawa socjalnego II (Sozialgesetzbuch II - SGB II)

druga księga kodeksu prawa socjalnego, reguluje zapewnienie bytu osobom poszukującym pracy (zasiłek dla bezrobotnych – Arbeitslosengeld II)

Konieczność korzystania z opieki (Pflegebedürftigkeit)

za osoby wymagające opieki uznaje się osoby, które potrzebują znaczącej lub bardziej kompleksowej pomocy ze względu na chorobę fizyczną lub umysłową albo niepełnosprawność

Konstytucja (Verfassung)

zbiór zasad określających formę państwa oraz prawa i obowiązki jego obywateli

Konto podstawowe (Basiskonto)

rachunek płatniczy; każdy konsument – również osoby ubiegające się o azyl i osoby posiadające zgodę na pobyt tolerowany – mają prawo do założenia takiego konta

Kontrola rozwoju językowego (Sprachstandsfeststellung)

ustawowa kontrola rozwoju językowego wszystkich dzieci

Konwencja genewska dotycząca statusu uchodźców (Genfer Flüchtlingskonvention)

Właściwa nazwa: „Porozumienie w sprawie praw uchodźców”. nazwa międzynarodowego, podpisanego przez wiele państw z całego świata porozumienia określającego, kogo należy uznać za uchodźcę oraz jaką ochroną prawną i pomoc, a także jakie prawa socjalne państwa muszą przyznać uchodźcom na swoim terytorium

Koszty eksploatacyjne (mieszkania) (Betriebskosten (Wohnung))

koszty ogrzewania, koszty zaopatrzenia w wodę i koszty podgrzewania wody, opłaty za odprowadzanie ścieków, opłaty za wywóz śmieci, koszty sprzątania ulic, podatek gruntowy, koszty dozorcy lub prac porządkowych i ogrodniczych, koszty obowiązkowego ubezpieczenia lub ubezpieczenia budynku

Koszty utrzymania (Lebensunterhalt)

łączne wydatki na rzeczy niezbędne do życia (żywność, ubrania, mieszkanie itd.); oblicza się – zgodnie z prawem pobytu – na podstawie właściwych zasad mających zastosowanie do wypłaty zasiłku dla bezrobotnych II (ALG II) plus koszty zakwaterowania i ogrzewania oraz ew. inne opłaty

Kredyt studencki (Studienkredit)

kredyt, który ma służyć pokryciu kosztów utrzymania i/lub ewentualnych opłat za studia

Kurs integracyjny (Integrationskurs)

kurs obejmujący kurs języka niemieckiego i tzw. kurs orientacyjny; ma na celu przekazanie wiedzy na temat historii, kultury i systemu politycznego Niemiec

Legitymacja inwalidzka (Schwerbehindertenausweis)

potwierdzenie stopnia niepełnosprawności

LSBTI

skrót oznaczający lesbijki, gejów, osoby biseksualne, transpłciowe i interpłciowe

Malteser Migranten Medizin Berlin

oferuje osobom nieposiadającym ubezpieczenia zdrowotnego dostęp do opieki medycznej – badań wstępnych oraz opieki zdrowotnej w razie nagłego zachorowania, obrażenia lub ciąży

Małżeństwo fikcyjne (Scheinehe)

związek małżeński zawarty dla pozoru (w celu uzyskania określonego statusu prawnego)

Matura (Abitur =allgemeine Hochschulreife)

najwyższy poziom ukończenia szkoły w Niemczech; uprawnia do podjęcia studiów

medibüro

oferuje osobom nieposiadającym statusu pobytowego i ubezpieczenia zdrowotnego anonimową i bezpłatną pomoc lekarską udzielaną przez wykwalifikowany personel medyczny

MedPoint

placówka medyczna w dużym ośrodku

Miejsce zamieszkania (Wohnsitz)

miejsce stałego osiedlenia osoby (fizycznej)

Mieszkanie socjalne (Sozialer Wohnraum - Sozialwohnung)

mieszkanie wybudowane ze środków publicznych, o stosunkowo niskich kosztach najmu; przeznaczone dla osób o niskich dochodach

Mieszkaniowa pomoc socjalna (Soziale Wohnhilfe)

oferuje doradztwo i wsparcie w trudnych sytuacjach mieszkaniowych, w przypadku niepłacenia czynszu i bezdomności

Nadanie obywatelstwa (Einbürgerung)

akt administracyjny, na którego podstawie cudzoziemiec otrzymuje obywatelstwo

Niebieska Karta UE (Blaue Karte EU)

status pobytowy umożliwiający wykonywanie pracy na wysoko wykwalifikowanym stanowisku zgodnie z ustawą o pobycie

Niemiecka Centrala Wymiany Akademickiej (DAAD – Deutscher Akademischer Austauschdienst)

organizacja zrzeszająca niemieckie szkoły wyższe i studentów; jej celem jest utrzymywanie stosunków międzynarodowych oraz wspieranie finansowe zarówno krajowych, jak i międzynarodowych studentów, absolwentów i nauczycieli akademickich

Noclegownia (Notübernachtung)

obiekt noclegowy dla bezdomnych

Obiekt zbiorowego zakwaterowania (Gemeinschaftsunterkunft)

obiekt, w którym zakwaterowanych jest wiele osób

Obliczenie płacy - obliczenie wynagrodzenia (Lohnabrechnung - Gehaltsabrechnung)

pisemne zestawienie wynagrodzenia miesięcznego brutto wraz ze wszystkimi potrąceniami z tytułu podatków, składek na ubezpieczenie społeczne, dodatkowych systemów zakładowych itd. z uwzględnieniem kwoty wynagrodzenia miesięcznego netto danego pracownika; z reguły obejmuje dodatkowe informacje, takie jak klasa podatkowa, kwoty wolne od podatku ze względu na posiadanie dzieci, data rozpoczęcia pracy w danym zakładzie itd.

Obniżenie świadczenia (Leistungskürzung)

zmniejszenie świadczenia socjalnego, zasadniczo przysługującego danej osobie, w celu nałożenia sankcji

Obowiązek pochówku na cmentarzu (Friedhofspflicht)

regulacja zakazująca umieszczania fizycznych pozostałości zmarłego (czyli trumny ze zwłokami lub urny z prochami) w innym miejscu niż miejsce do tego przeznaczone (cmentarz)

Obowiązek posiadania miejsca zamieszkania (Wohnsitzauflage)

przepis zobowiązujący do posiadania określonego miejsca stałego pobytu

Obowiązek szkolny (Schulpflicht)

nałożony na dzieci w określonym wieku obowiązek regularnego uczęszczania do szkoły ogólnokształcącej

Obowiązek zgłoszenia (zgodnie z prawem odnoszącym się do obywateli państw trzecich) (Meldepflicht (ausländerrechtliche) - Übermittlungspflicht)

nałożony na jednostki administracyjne obowiązek informowania właściwych organów o określonych kwestiach

Obszar taryfowy (Tarifgebiet)

ograniczony przestrzennie obszar obowiązywania określonej taryfy

Odbiorczyni/odbiorca świadczenia (Leistungsempfängerin/Leistungsempfänger)

osoba korzystająca z pomocy państwowej, której celem jest zapewnienie bytu (np. zasiłek dla bezrobotnych II, pomoc socjalna lub świadczenia dla ubiegających się o azyl), wyrównanie nierówności społecznych (np. dodatek mieszkaniowy, zasiłek integracyjny) lub wyrównanie obciążenia podatkowego (np. zasiłek rodzinny) bądź która służy podobnym celom w ramach porządku państwa socjalnego

Odpis z rejestru urodzeń (Abschrift aus dem Geburtsregister)

akt stanu cywilnego (ksero); odzwierciedla rejestr główny i wszystkie zmiany stanu cywilnego (zmiany nazwiska, adopcje)

Ogólna ustawa o równouprawnieniu (AGG) (Allgemeines Gleichbehandlungsgesetz AGG)

niemiecka ustawa federalna, której celem jest „zapobieganie niekorzystnym sytuacjom ze względu na rasę, pochodzenie etniczne, płeć, religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub tożsamość seksualną oraz ich eliminowanie”; nazywana również ustawą antydyskryminacyjną

Ograniczenie pobytu (Aufenthaltsbeschränkung)

urzędowe ograniczenie obszaru pobytu osób ubiegających się o azyl i osób posiadających zgodę na pobyt tolerowany do konkretnej dzielnicy albo konkretnego okręgu lub kraju związkowego

Okres ochrony pracującej kobiety w ciąży i po porodzie (Mutterschutzfrist)

przewidziany w prawie pracy okres ochrony pracujących kobiet w ciąży

Okres próbny (Probezeit)

ograniczony czasowo okres, podczas którego dana osoba powinna potwierdzić swoje umiejętności, zdolność wykonywania danej pracy itp.

Opieka nad osobami starszymi uwzględniająca uwarunkowania kulturowe (Kultursensible Altenpflege)

pomoc skierowana do osób starszych, uwzględniająca różnorodność kulturową wyobrażeń na temat wieku i opieki, a także pochodzenie kulturowe i uwarunkowania migracyjne osób podlegających opiece

Opiekun sądowy (Gesetzlicher Vormund)

osoba, która zgodnie z zarządzeniem sądu rodzinnego pełni funkcję przedstawiciela prawnego osoby niepełnoletniej w miejsce osoby uprawnionej do opieki

Osoba nieletnia (Minderjährig)

osoba poniżej 18. roku życia

Osoba pełnoletnia (Volljährig)

osoba, która skończyła 18 lat

Osoba uprawniona do ochrony uzupełniającej (Subsidiär schutzberechtigt)

szczególna forma ochrony, przyznawana uchodźcom i określana przez właściwy organ podczas postępowania o udzielenie azylu; zostaje przyznana w sytuacji, gdy dana osoba uciekła z kraju ze względu na tortury, karę śmierci lub zagrożenia wobec społeczności cywilnej w związku z konfliktem zbrojnym panującym w jej kraju, lecz nie była prześladowana ze względu na określone cechy (np. pochodzenie, przekonania polityczne, religię)

Osoba uprawniona do opieki nad dzieckiem (Sorgeberechtigte/ Sorgeberechtigter)

osoba posiadająca prawo do opieki (nad konkretnym dzieckiem)

Osoby pracujące (Erwerbstätige)

wszystkie osoby, które wykonują pracę w interesie gospodarczym

Ośrodek interdyscyplinarny (Interdisziplinäre Einrichtung)

placówka oferująca nauczanie na różnych kierunkach

Ośrodek kształcenia (Ausbildungsstätte)

budynek, w którym odbywają się lekcje lub kursy

Ośrodek pomocy bezdomnym (Wohnungslosenhilfe)

oferuje pomoc w razie zagrażającej lub istniejącej bezdomności

Ośrodek późniejszego zakwaterowania (Folgeunterbringung)

nazwa ośrodka zapewniającego zakwaterowanie osobom ubiegającym się o azyl po zakończeniu pobytu w ośrodku tymczasowego zakwaterowania

Ośrodek tymczasowego zakwaterowania (Erstaufnahmeeinrichtung)

ośrodek zapewniający zakwaterowania osobom ubiegającym się o azyl w pierwszych miesiącach przed złożeniem i po złożeniu wniosku o azyl

Ośrodek tymczasowy (Notunterkunft)

ośrodek oferujący tymczasowe zakwaterowanie

Oświadczenie o nadaniu imienia i nazwiska (Namenserklärung)

poinformowanie właściwych organów o imieniu i nazwisku nowo narodzonego dziecka

Państwo socjalne (Sozialstaat)

państwo demokratyczne, które dąży do zapewnienia bezpieczeństwa gospodarczego swoim obywatelom oraz wyrównania kontrastów społecznych w społeczeństwie

Państwowe przedsiębiorstwo mieszkaniowe (staatliche Wohnungsbaugesellschaft)

spółka państwowa, która finansuje budowę mieszkań, zarządza nimi i je sprzedaje

Państwowe stypendium edukacyjne (staatliche Ausbildungsförderung)

wsparcie finansowe osób uczących się, których środki własne nie wystarczają na utrzymanie

Partnerka życiowa / partner życiowy (Lebenspartnerin/Lebenspartner)

Słowo to ma dwa znaczenia:
1. osoba, która jest w stałym związku z inną osobą; również towarzysz(ka) życia;
2. zarejestrowany związek partnerski (zawarty przez dwie osoby tej samej płci); określa prawa i obowiązki zbliżone do praw i obowiązków małżonków

Płaca minimalna (Mindestlohn)

najniższa (dopuszczalna ustawowo) płaca

Placówki odpowiedzialne za zasiłki wychowawcze (Elterngeldstelle)

w Berlinie: urzędy ds. młodzieży w poszczególnych dzielnicach; odpowiadają za kwestie związane z zasiłkami wychowawczymi

Plan linii komunikacyjnych (Liniennetzplan)

mapa publicznej sieci komunikacyjnej

Podatki (Steuern)

pieniądze, które trzeba odprowadzić na rzecz państwa jako część dochodów (np. w formie podatku dochodowego lub podatku spadkowego) albo jako dodatek do ceny towarów i usług (np. podatek VAT lub podatek od olejów mineralnych)

Podstawowe świadectwo ukończenia szkoły i rozszerzone świadectwo ukończenia szkoły (Berufsbildungsreife (BB) und erweiterte Bildungsreife (eBB))

świadectwa ukończenia szkoły uzyskane na podstawie egzaminu (po 9. lub 10. klasie)

Połączenie rodziny (Familienzusammenführung)

patrz Familiennachzug [sprowadzenie członków rodziny]

Polecenie zapłaty (Lastschrift)

za pomocą procedury debetowania bezpośredniego odbiorca płatności może ściągnąć należności z rachunku osoby, która musi dokonać płatności, w jej banku

Położna (Hebamme)

osoba wykonująca zawód położnej, posiadająca dyplom państwowy (nazwa zawodu)

Pomoc finansowa na kształcenie zawodowe (Berufsausbildungsbeihilfe)

dotacje lub pożyczki na kształcenie zawodowe

Pomoc indywidualna (Einzelfallhilfe)

szczególna forma pomocy skierowana do dzieci i młodzieży (niepełnosprawnej i zdrowej)

Pomoc socjalna (Sozialhilfe)

państwowe świadczenia socjalne, wypłacane według potrzeb osobom, które są niezdolne do pracy lub są w wieku emerytalnym

Poręczenie (Bürgschaft)

umowa, na której podstawie obywatel zobowiązuje się do poręczenia za wykonanie zobowiązań przez osobę trzecią względem jej wierzyciela

Porządek domowy (Hausordnung)

ustalone przez wynajmującego dom mieszkalny lub kierownika ośrodka zasady użytkowania określonych sprzętów domowych, skierowane do najemców lub mieszkańców

Posiadacz/posiadaczka (Inhaberin/Inhaber)

np. osoba, która coś posiada albo dysponuje określonym prawem

Postanowienie (Auflagen)

zobowiązanie nałożone na wnioskodawcę poprzez wydanie decyzji

Postępowanie o udzielenie azylu (Asylverfahren)

Procedura uznawania określona w ustawie o azylu, której podlegają osoby ubiegające się o azyl. Federalny Urząd ds. Migracji i Uchodźców przeprowadza postępowanie o udzielenie azylu oraz decyduje o tym, czy osobie ubiegającej się o azyl zostaną przyznane azyl, ochrona przeznaczona dla uchodźców lub ochrona uzupełniająca, czy istnieją okoliczności uniemożliwiające wydalenie lub czy należy odrzucić wniosek o azyl.

Potwierdzenie pobierania zasiłku rodzinnego (Kindergeldnachweis)

zaświadczenie wydawane przez kasę rodzinną, potwierdzające pobieranie zasiłku rodzinnego

Powody opuszczenia kraju (Fluchtgründe)

uzasadniony strach przed prześladowaniem ze względu na rasę, religię, narodowość, przynależność do określonej grupy społecznej lub przekonania polityczne w kraju rodzinnym

Powrót (Rückführung)

deportacja obcokrajowców

Pozew (Klage)

wniosek o wydanie decyzji sądowej w sprawie sporu

Pracownik społeczny (Sozialarbeiterin/Sozialarbeiter)

osoba wykonująca pracę społeczną (nazwa zawodu)

Praktykant/stażysta (Azubi/Auszubildende/Auszubildender)

osoba, która uczy się zawodu lub ukończyła kształcenie zawodowe

Prawo do swobodnego przemieszczania się (Freizügigkeitsrecht)

przysługujące obywatelom UE prawo do wjazdu i pobytu w państwach członkowskich UE

Procedura dublińska (Dublin-Verfahren)

procedura weryfikacji, które państwo europejskie odpowiada za przeprowadzenie postępowania o udzielenie azylu, oraz ewentualna późniejsza procedura przekazania wnioskodawcy do odpowiedniego państwa

Próg opieki (Pflegestufe)

kategoria opieki uzależniona od stopnia konieczności korzystania z opieki

Prywatne ubezpieczenie zdrowotne (PKV - Private Krankenversicherung)

część systemu ubezpieczenia zdrowotnego funkcjonująca poza ustawowym ubezpieczeniem zdrowotnym; PKV obejmuje: przejęcie ochrony ubezpieczeniowej osób, które nie są ubezpieczone ustawowo; w przypadku osób uprawnionych do otrzymania pomocy – zapewnienie usług nieobjętych pomocą w ramach pełnego pokrycia kosztów leczenia. Przejęcie ochrony ubezpieczeniowej osób ubezpieczonych ustawowo w ramach uzupełniającego ubezpieczenia dodatkowego, aby spełnić indywidualne wymogi (na przykład lepsze warunki szpitalne i leczenie prywatne).

Przedstawicielstwo zagraniczne Niemiec - ambasada - konsulat (Deutsche Auslandsvertretung - Botschaft - Konsulat)

dyplomatyczne przedstawicielstwo Niemiec za granicą

Przelew (Überweisung)

instrument płatniczy, za którego pomocą posiadacz konta może przekazać za pośrednictwem swojego banku określoną kwotę na konto odbiorcy

Przemoc na tle rasistowskim (Rassistische Gewalt)

stosowanie przemocy ze względów rasistowskich

Przepisy dotyczące trudnych przypadków – opieka (Härtefallregelung – Pflege)

mają zastosowanie wtedy, gdy istnieje wyjątkowo duża potrzeba zapewnienia opieki

Przepisy dotyczące trudnych przypadków -prawo pobytu (Härtefallregelung -Aufenthaltsrecht)

osoby, które nie posiadają żadnego dokumentu pobytowego i podlegają obowiązkowi opuszczenia kraju, mogą zwrócić się do Berliner Härtefallkommission [berlińskiej komisji zajmującej się trudnymi przypadkami] z prośbą o wydanie zezwolenia na pobyt ze względu na trudną sytuację zgodnie z § 23a ustawy o pobycie. Warunkiem otrzymania zezwolenia jest wykazanie, że naglące powody humanitarne lub osobiste uzasadniają dalsze przebywanie na terytorium Niemiec.

Przerwa semestralna (Semesterferien)

okres pomiędzy dwoma semestrami, kiedy nie odbywają się zajęcia edukacyjne

Przesiedlenie (Resettlement)

przesiedlenie uchodźców na stałe do innego kraju

Przeszkoda w wyjeździe (Ausreisehindernis)

występuje wtedy, gdy wyjazd jest niemożliwy

Publiczna komunikacja miejska i podmiejska (Öffentlicher Nahverkehr oder Öffentlicher Personennahverkehr -ÖPNV)

przewóz osób (w związku z dojazdami do pracy, dojazdami do placówek edukacyjnych i innymi codziennymi dojazdami) za pomocą środków transportu drogowego, kolejowego i promowego w formie regularnych przewozów pasażerskich; komunikacja odbywa się na określonym obszarze

Rejestr rzemieślniczy (Handwerksrolle)

prowadzony przez izbę rzemieślniczą wykaz, w którym rejestrowani są niezależni rzemieślnicy wraz ze wskazaniem wykonywanego rzemiosła

Rejestracja (Registrierung)

zapisanie danych osobowych uchodźców i ich przydział do określonego kraju związkowego; pierwszy krok w postępowaniu o udzielenie azylu

Rodzaje szkół (Schulformen)

w Berlinie: szkoła podstawowa, gimnazjum i zintegrowana szkoła średnia

Równouprawnienie (Gleichberechtigung)

jednakowe prawo; równość polityczna lub społeczna

Rozwód (Scheidung)

formalne rozwiązanie małżeństwa

Rzemiosło (Handwerk)

1. a) (działalność na własny rachunek) działalność zawodowa, która została wyuczona w ramach kształcenia zgodnie z tradycją oraz która polega na pracy ręcznej przy użyciu narzędzi ręcznych i ma charakter wytwórczy lub naprawczy
b) zawód, działalność, praca (zapewniająca utrzymanie)
2. grupa zawodowa rzemieślników

Sprowadzenie członków rodziny (Familiennachzug)

przybycie do Niemiec członków rodziny obywatela Niemiec lub cudzoziemca posiadającego zezwolenie na pobyt, aby móc żyć wspólnie jako rodzina

Status pobytowy (Aufenthaltsstatus)

upoważnienie migrantów do przebywania na terytorium Niemiec

Stypendium (Stipendium)

pomoc udzielana przez państwo, fundacje, kościół lub inne instytucje w celu sfinansowania studiów, badań naukowych lub projektów artystycznych

Świadczenia dla ubiegających się o azyl (Asylbewerberleistungen)

świadczenia mające zaspokoić podstawowe potrzeby, udzielane osobom ubiegającym się o azyl, osobom, które muszą opuścić kraj, oraz innym obcokrajowcom, którzy przebywają w Niemczech tymczasowo

Świadczenia na kształcenie i uczestnictwo dziecka w życiu szkoły (Bildungs- und Teilhabepaket)

zapomogi dla dzieci i młodzieży z rodzin mających niskie dochody, mające na celu zapewnienie kształcenia i uczestnictwa w życiu społecznym

Świadczenia zapewniające byt (Leistungen der Grundsicherung - SGB II, SGB XII, AsylbLG)

świadczenia socjalne uzależnione od potrzeb, mające zapewnić niezbędne utrzymanie

Świadczenia zapewniające podstawowe utrzymanie (Grundsicherungsleistungen)

1. w ramach pomocy socjalnej (SGB XII): świadczenia na rzecz osób starszych i osób o niskich dochodach oraz pomoc mająca zapewnić utrzymanie
2. dla osób poszukujących pracy (SGB II): zasiłek dla bezrobotnych II (ALG II) oraz dodatkowo dla osób niepracujących (dzieci, partnerów) zasiłek socjalny

Świadczeniodawca (Leistungsträger)

instytucje, urzędy lub organy odpowiedzialne za świadczenie usług socjalnych

Świadectwo ukończenia szkoły realnej (MSA - Mittlerer Schulabschluss)

świadectwo szkolne uzyskane na podstawie egzaminu końcowego

Światopogląd (Weltanschauung)

zespół przekonań i opinii na temat otaczającego świata

Szczególna potrzeba ochrony związana z kwestiami mieszkaniowymi (besonderer Schutzbedarf beim Wohnen)

podlegają jej następujące grupy uchodźców: kobiety w ciąży, osoby niepełnosprawne, osoby ciężko chore, kobiety samotnie podróżujące z dziećmi, homoseksualiści lub osoby transpłciowe

Szczególnie trudna sytuacja (Besondere Härte)

za szczególnie trudną sytuację uznaje się szczególne okoliczności, które sprawiają, że odrzucenie określonych decyzji wydanych przez urząd ds. cudzoziemców wydaje się bezzasadne

Szkoła podstawowa (Grundschule)

pierwsza szkoła, do której muszą uczęszczać wszystkie dzieci objęte obowiązkiem szkolnym; w Berlinie obejmuje sześć pierwszych klas; w 5. klasie dzieci mogą już przejść do szkoły średniej

Szkoła wieczorowa (Abendschule)

placówka edukacyjna, w której wieczorami dokształcają się w szczególności osoby pracujące

Szkoła wyższa - uniwersytet (Hochschule - Universität)

placówka prowadząca działalność edukacyjną i badawczą, podzielona na wiele wydziałów

Szkoła zawodowa (Berufsschule)

szkoła, do której uczęszcza się raz do dwóch razy w tygodniu (lub w systemie blokowym) uzupełniająco do praktycznego kształcenia zawodowego w zakładzie pracy

Technikum (Fachoberschule)

szkoła o profilu zawodowym, przygotowująca do tzw. matury zawodowej

Tęczowe miasto (Regenbogenstadt)

zgodnie z konstytucją i ogólną ustawą o równouprawnieniu (AGG) Berlin opowiada się za równym traktowaniem i równouprawnieniem osób o różnej tożsamości płciowej, prowadzących różne style życia

Tęczowe rodziny (Regenbogenfamilien)

termin ten określa formy rodziny o różnym składzie, przy czym co najmniej jeden rodzic jest lesbijką lub gejem

Termin ważności (Befristung)

ograniczony, konkretny okres

Test obywatelski (Einbürgerungstest)

egzamin sprawdzający wiedzę na temat porządku prawnego i społecznego oraz warunków życia w Niemczech; stanowi uprawnienie do nadania obywatelstwa

Tłumaczka ustna / tłumacz ustny (Dolmetscherin/Dolmetscher)

osoba, która tłumaczy wypowiedzi w języku obcym (nazwa zawodu)

Tortury (Folter)

czynności wykonywane celowo, których celem jest wyrządzenie osobie znaczącego cierpienia lub bólu fizycznego lub psychicznego w celu złamania jej woli lub w celu wpłynięcia na jej wolę

Tożsamość seksualna (Sexuelle Identität)

zasadnicza samoświadomość własnej istoty seksualnej, sposobu postrzegania własnej osoby oraz tego, jak chce się być postrzeganym przez innych

Turystka/turysta (Touristin/Tourist)

osoba podróżująca turystycznie w celu poznawania innych miejsc i krajów

Ubezpieczenie zdrowotne (Krankenversicherung)

ubezpieczenie od kosztów leczenia

Umowa najmu (Mietvertrag)

umowa pomiędzy najemcą a wynajmującym, określająca warunki najmu

Umowa o naukę zawodu (Ausbildungsvertrag)

umowa dotycząca nauki zawodu, zawarta pomiędzy osobą lub instytucją, która ma uczyć zawodu, a osobą, która ma się uczyć zawodu

Unabhängige Patientenberatung Deutschland (UPD)

oferuje pacjentom kompleksowe, zrozumiałe, neutralne i bezpłatne doradztwo i informacje (na życzenie również anonimowo) – niezależnie od tego, czy posiadają oni ustawowe lub prywatne ubezpieczenie zdrowotne czy nie

UNHCR

Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców

Uniwersytet ludowy (Volkshochschule - VHS)

placówka edukacyjna służąca dalszemu kształceniu, w szczególności kształceniu dorosłych

Urlop rodzicielski (Elternzeit)

zwolnienie z pracy zawodowej (z ochroną przed wypowiedzeniem), o które mogą ubiegać się matki lub ojcowie po narodzinach dziecka w celu opieki nad dzieckiem

Urząd ds. cudzoziemców (Ausländerbehörde)

właściwy organ odpowiedzialny za przeprowadzanie działań i podejmowanie decyzji w sprawie pobytu i działalności zarobkowej cudzoziemców w Niemczech (organ egzekwujący prawo pobytu)

Urząd ds. uchodźców (LAF - Landesamt für Flüchtlingsangelegenheiten)

organ odpowiedzialny za wszystkie kwestie związane z rejestracją, wypłatą świadczeń i zakwaterowaniem uchodźców w Berlinie

Urząd mieszkaniowy (Wohnungsamt)

urząd odpowiedzialny za kwestie związane z mieszkalnictwem

Urząd skarbowy (Finanzamt)

najniższy organ administracji finansowej, odpowiedzialny za ściąganie podatków i zarządzanie podatkami

Urząd stanu cywilnego (Standesamt)

organ wystawiający akty urodzenia, akty zawarcia związku małżeńskiego, akty zgonu itp.

Urząd szkolny (Schulamt)

właściwy organ ds. szkolnictwa

Urząd zatrudnienia (Jobcenter)

wspólna placówka urzędu dzielnicowego i urzędu pracy, która odpowiada za udzielanie pomocy przewidzianej w SGB II osobom posiadającym prawie wszystkie dokumenty pobytowe

Urzędy dzielnicowe (Bezirksämter)

część administracji berlińskiej na szczeblu dzielnicowym; w Berlinie istnieje dwanaście urzędów dzielnicowych

Ustawa o pobycie (AufenthG - Aufenthaltsgesetz)

reguluje przybycie, pobyt, działalność zarobkową oraz zakończenie pobytu cudzoziemców

Ustawa o świadczeniach dla ubiegających się o azyl (AsylbLG - Asylbewerberleistungsgesetz )

ustawa regulująca wysokość i formę świadczeń dla ubiegających się o azyl

Ustawa zasadnicza (GG - Grundgesetz)

konstytucja Republiki Federalnej Niemiec

Ustawowa ochrona pracującej kobiety w ciąży i po porodzie (Mutterschutz)

przewidziana w prawie pracy ochrona pracujących kobiet w ciąży; główny aspekt ochrony kobiet pracujących

Ustawowe ubezpieczenie zdrowotne (GKV - Gesetzlicher Vormund Krankenversicherung)

gałąź ubezpieczenia społecznego, której celem jest ubezpieczenie zdrowotne w razie choroby; wszystkie osoby przebywające w Niemczech mają obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, o ile nie zostały zakwalifikowane jako osoby zwolnione z obowiązku ubezpieczenia albo są ubezpieczone w inny sposób

Uwierzytelnienie (Beglaubigung)

potwierdzenie przez jednostkę urzędową prawidłowości, prawdziwości lub autentyczności

Uznanie (Anerkennung)

(oficjalne) potwierdzenie lub oświadczenie ważności bądź zgodności z prawem

Warunki życia (Lebensumstand)

okoliczności, które determinują życie

Welcome to Berlin-Ticket

spersonalizowany bilet, ważny w Berlinie w środkach transportu BVG (autobusy, metro, tramwaje) i S-Bahn (szybka kolej miejska) oraz uznawany przez wszystkie inne firmy transportowe obsługujące obszar taryfowy Berlin AB

Wiza (Visum)

dokument pobytowy w formie adnotacji w paszporcie, uprawniający do przekroczenia granicy

Wiza turystyczna (Touristenvisum)

dokument pobytowy wydany zgodnie z ustawą o pobycie

Wniosek nagły (Eilantrag)

pilne, naglące podanie / wniosek składany przed sądem: wniosek o zarządzenie lub przywrócenie skutku zawieszającego powództwa lub wniosek o tymczasowe uregulowanie określonego stanu rzeczy poprzez wydanie tymczasowego zarządzenia

Wniosek o azyl (Asylantrag)

wniosek o przyjęcie i zapewnienie ochrony jako osobie prześladowanej politycznie zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy zasadniczej, jako uchodźcy zgodnie z konwencją genewską dotyczącą statusu uchodźców albo jako osobie podlegającej ochronie uzupełniającej

Wolność od barier (Barrierefreiheit)

powszechny dostęp i nieograniczone możliwości funkcjonowania we wszystkich obszarach życia, również dla osób niepełnosprawnych

Wolontariat (Ehrenamt)

Funkcja sprawowana dobrowolnie, zazwyczaj nieodpłatnie

Wykaz przeciętnych wysokości czynszu (Mietspiegel)

tabela przedstawiająca standardową cenę wynajmu mieszkania o zbliżonym wyposażeniu w określonej gminie lub dzielnicy

Wynagrodzenie (Vergütung)

kwota pieniężna wypłacana za towar, usługę lub działalność

Wynagrodzenie brutto (Bruttogehalt)

wynagrodzenie bez potrąceń

Wynajmująca/wynajmujący (Vermieterin/Vermieter)

przekazuje najemcy określoną rzecz do użytku na określony czas. Za wynajmowaną rzecz najemca płaci wynajmującemu określoną opłatę (czynsz)

Wypowiedzenie (Kündigung)

rozwiązanie umowy, stosunku najmu albo szczególnego stosunku pracy

Zakaz deportacji (Abschiebungsverbot)

zostaje wydany w sytuacji, gdy w przypadku deportacji danej osoby do państwa docelowego zagraża jej znaczące konkretne niebezpieczeństwo w odniesieniu do zdrowia, życia i wolności lub istnieje ryzyko poważnego łamania innych praw człowieka

Zaliczka alimentacyjna (Unterhaltsvorschuss)

świadczenie pokrywające koszty utrzymania, wypłacane na dziecko wychowywane przez jednego rodzica przez określone organy państwowe, jeśli drugi rodzic, który jest zobowiązany do zapłaty alimentów, nie wywiązuje się ze swojego obowiązku

Zarejestrowany związek partnerski (Registrierte Lebenspartnerschaft)

zbliżony do małżeństwa związek osób tej samej płci

Zasiłek dla bezrobotnych I (ALG I - Arbeitslosengeld I)

świadczenie w miejsce wynagrodzenia, finansowane ze składek i ograniczone czasowo

Zasiłek dla bezrobotnych II (ALG II - Arbeitslosengeld II)

świadczenie mające zapewnić utrzymanie osobom potrzebującym pomocy, które są zdolne do pracy

Zasiłek rodzinny (Kindergeld)

świadczenie państwowe, którego celem jest odciążenie podatkowe rodzin z dziećmi

Zasiłek wychowawczy i zasiłek wychowawczy „Plus” (Elterngeld und Elterngeld Plus)

zasiłek państwowy mający na celu wsparcie matek i ojców, którzy po narodzeniu dziecka sami chcą się opiekować dzieckiem i w związku z tym chcą tymczasowo całkowicie lub częściowo zrezygnować z działalności zarobkowej

Zaświadczenie lekarskie (ärztliches Attest)

potwierdzenie (w szczególności stanu zdrowia) wydane przez lekarza

Zaświadczenie o immatrykulacji - zaświadczenie o studiowaniu (Immatrikulationsbescheinigung - Studienbescheinigung)

potwierdzenie wpisu na listę studentów

Zaświadczenie o przejęciu zapłaty czynszu (Mietübernahmeschein)

zaświadczenie, że koszty mieszkania (czynsz) będzie pokrywać świadczeniodawca

Zaświadczenie o urodzeniu dziecka (Geburtsbescheinigung)

zaświadczenie wymagane w ramach zawiadomienia o urodzeniu dziecka, na którego podstawie wystawiany jest akt urodzenia

Zaświadczenie wymagane dla osób chcących korzystać z mieszkań wybudowanych dzięki dotacjom państwowym (Wohnberechtigungsschein - WBS)

wystawiane przez urząd potwierdzenie uprawnienia do ubiegania się o mieszkanie socjalne

Zatrudnienie (Beschäftigung)

działalność zarobkowa niebędącą działalnością na własny rachunek; zatrudnienie jako pracownik

Zawiadomienie o urodzeniu dziecka (Geburtsanzeige)

pisemne zawiadomienie urzędu stanu cywilnego o urodzeniu dziecka

Zawiadomienie o wysokości renty (Rentenbescheid)

dokument administracyjny określający rodzaj renty, rozpoczęcie wypłacania renty, wysokość renty i ew. czas wypłacania renty

Zdjęcie paszportowe (Passfoto/Passbild)

zdjęcie wykorzystywane w – najczęściej urzędowym – dokumencie osobistym

Zentrum Überleben

ośrodek leczenia i rehabilitacji (wcześniej ośrodek rehabilitacji ofiar tortur) oferuje pomoc medyczną i fizjoterapeutyczną osobom po trudnych przejściach, które doświadczyły tortur, przemocy wojennej, ucieczki lub prześladowania

Zezwolenie na osiedlenie (Niederlassungserlaubnis)

nieograniczony czasowo dokument pobytowy, wydany zgodnie z ustawą o pobycie

Zezwolenie na pobyt (Aufenthaltserlaubnis)

ograniczony czasowo dokument pobytowy, wydany zgodnie z ustawą o pobycie

Zezwolenie na pobyt ze względów humanitarnych (Humanitäre Aufenthaltserlaubnis)

dokument pobytowy wydawany zgodnie z ustawą o pobycie ze względów humanitarnych bądź w celu złagodzenia lub wyeliminowania trudnej sytuacji humanitarnej

Zgoda na pobyt tolerowany (Duldung)

tymczasowe odroczenie deportacji migrantów podlegających obowiązkowi opuszczenia kraju; zostaje wydana w sytuacji, gdy deportacja nie jest możliwa ze względów faktycznych lub prawnych albo gdy nie można jej przeprowadzić z pilnych względów osobistych lub humanitarnych

Zintegrowana szkoła średnia (Integrierte Sekundarschule - weiterführende Schule)

forma szkoły ogólnokształcącej (obok szkoły podstawowej i gimnazjum)

Zwolnienie z przedłożenia świadectwa zdolności do zawarcia małżeństwa (Befreiung von der Beibringung des Ehefähigkeitszeugnisses)

zostaje wydane po weryfikacji wymogów zawarcia małżeństwa przez przewodniczących Wyższego Sądu Krajowego (lub w Berlinie przez przewodniczącego Wyższego Sądu Krajowego), aby umożliwić zawarcie małżeństwa zagranicznym narzeczonym, których kraj pochodzenia nie wystawia świadectwa zdolności do zawarcia małżeństwa.