Praca

Przedstawiciele różnych zawodów na tle panoramy Berlina

Na co muszę zwrócić uwagę, pracując w Niemczech?

Warunki stosunku pracy (np. okres próbny, czas zatrudnienia, możliwości wypowiedzenia stosunku pracy) określa niemieckie prawo pracy. Umowy o pracę można zawierać ustnie albo pisemnie. W Niemczech minimalna stawka godzinowa standardowo wynosi 8,50 EUR (po angielsku). Pracownicy mają także prawo do urlopu oraz do ustalonych godzin pracy i przerw w pracy.

Przegląd możliwości zatrudnienia w Berlinie oferuje portal talent-berlin (po niemiecku); na tym portalu (po niemiecku) można także znaleźć przegląd różnych branż w Berlinie.

Stowarzyszenie FIONA (po niemiecku) oferuje specjalne doradztwo ze strony kobiet na rzecz kobiet w zakresie pracy zawodowej.
W odniesieniu do obywateli UE oraz obywateli Norwegii, Liechtensteinu i Islandii obowiązuje swobodny przepływ osób. Obywatele tych państw mogą szukać pracy i podejmować pracę na takich samych warunkach jak obywatele Niemiec. Co prawda Szwajcarzy muszą złożyć wniosek o szwajcarskie pozwolenie na pobyt, jednak mają wolny dostęp do rynku pracy. Informacje na ten temat można uzyskać w Federalnym Urzędzie ds. Migracji i Uchodźców (po niemiecku).
Osoby pochodzące z kraju nienależącego do UE potrzebują pozwolenia na pracę, które wydaje urząd ds. cudzoziemców.
Pozwolenie na podjęcie pracy jest uzależnione od adnotacji w dokumencie pobytowym (np. zezwolenie na pobyt, zezwolenie na osiedlenie, zezwolenie na pobyt na czas trwania postępowania o udzielenie azylu, zgoda na pobyt tolerowany).
Adnotacja „Brak zezwolenia na zatrudnienie” oznacza, że zasadniczo nie można podjąć pracy. Z kolei adnotacja „Zezwolenie na działalność zarobkową” oznacza, że można podjąć każdą działalność zawodową na podstawie zatrudnienia lub na własny rachunek. Adnotacja „Zezwolenie na zatrudnienie” oznacza, że można podjąć pracę na podstawie zatrudnienia, czyli jako pracownik. Adnotacja „Zatrudnienie możliwe wyłącznie za zgodą urzędu ds. cudzoziemców” oznacza, że w urzędzie ds. cudzoziemców należy przedstawić konkretną ofertę pracy i złożyć wniosek o wydanie zgody. Na tej podstawie urząd ds. cudzoziemców zwróci się do Federalnego Urzędu Pracy o wydanie zgody. Procedura ta może trwać kilka tygodni i jest uzależniona od tego, czy są przestrzegane przepisy dotyczące wynagrodzenia, prawa do urlopu itd. oraz czy na konkretne stanowisko pracy zgłosili się obywatele Niemiec (ogółem obywatele UE).

Osoby ubiegające się o azyl oraz osoby, które od początku posiadają jedynie zgodę na pobyt tolerowany, nie mogą podejmować pracy przez pierwsze trzy miesiące od wydania potwierdzenia przybycia lub zgody na pobyt tolerowany. Także osoby zobowiązane do pobytu w ośrodku tymczasowego zakwaterowania nie mogą podejmować pracy w czasie pobytu w ośrodku (maksymalnie przez sześć miesięcy po rejestracji). Po upływie tych terminów osoby te mogą podjąć zatrudnienie na podstawie zgody wydanej przez urząd ds. cudzoziemców. Również w takim przypadku urząd ds. cudzoziemców zwraca się do Federalnego Urzędu Pracy o wydanie zgody na podjęcie konkretnej pracy. Osoby ubiegające się o azyl, które pochodzą z tak zwanych bezpiecznych krajów pochodzenia, podlegają stałemu zakazowi podejmowania pracy, jeśli wniosek o azyl złożyły po 2015-08-31 r. Takie osoby nie mogą podejmować pracy w trakcie całego postępowania o udzielenie azylu oraz później w czasie pobytu tolerowanego. Za „bezpieczne” kraje pochodzenia uznaje się obecnie Ghanę, Senegal, Serbię, Bośnię i Hercegowinę, Czarnogórę, Macedonię, Albanię i Kosowo.

Należy jednak pamiętać, że czasami adnotacje zostają zmienione z opóźnieniem, mimo że czas oczekiwania już minął. W razie wątpliwości należy skonsultować się z urzędem ds. cudzoziemców lub skorzystać z doradztwa prawnego.

Osoby, które chcą przyjechać do Niemiec w celu podjęcia pracy, muszą złożyć wniosek o wizę pracowniczą w Ambasadzie Niemiec w swoim kraju. Należy pamiętać o tym, że wizy nie są wydawane w odniesieniu do każdej działalności. Ogólnie łatwiej jest otrzymać wizę osobom wysoko wykwalifikowanym, czyli osobom po studiach lub kadrze kierowniczej. Wizę pracowniczą można także łatwiej otrzymać w odniesieniu do zawodów, które cierpią w Niemczech na brak siły roboczej („zawody deficytowe”). W innych przypadkach może być trudno otrzymać wizę. Specjalne regulacje obowiązują obywateli Albanii, Bośni i Hercegowiny, Kosowa, Macedonii, Czarnogóry i Serbii do 2020 r.: mogą oni ubiegać się o wizę pracowniczą w odniesieniu do każdej działalności. Istnieją jednak pewne warunki: przez poprzednie dwa lata dana osoba nie pobierała w Niemczech żadnych świadczeń przewidzianych w ustawie o świadczeniach dla ubiegających się o azyl oraz danym stanowiskiem nie są zainteresowani obywatele Niemiec lub innych krajów UE. W razie wątpliwości należy skorzystać z usług doradczych. Informacje na ten temat znajdują się na stronie internetowej (po niemiecku) Federalnego Urzędu ds. Migracji i Uchodźców. Dokładne informacje są także przedstawione w poradniku inicjatywy Make it in Germany” (po niemiecku).

Jak uzyskam pozwolenie na pracę?

Aby uzyskać Arbeitserlaubnis (pozwolenie na pracę), należy mieć konkretną ofertę pracy – jeśli dokument pobytowy nie obejmuje pozwolenia na pracę. W urzędzie ds. cudzoziemców dostępny jest formularz, na którym pracodawca musi podać konkretne informacje o oferowanym stanowisku. Na podstawie tego formularza Urząd Pracy musi jeszcze sprawdzić, czy są bezrobotni obywatele Niemiec albo innego państwa UE, którzy mogliby objąć dane stanowisko. W przypadku osób ubiegających się o azyl oraz osób posiadających zgodę na pobyt tolerowany taka weryfikacja nie jest już wymagana w wielu regionach Niemiec. Również w ich przypadku konieczne jest jednak sprawdzenie, czy warunki pracy – wynagrodzenie, prawo do urlopu itd. – są zgodne z przepisami prawnymi. Taka procedura wydania pozwolenia może potrwać kilka tygodni.
W odniesieniu do niektórych form zatrudnienia urząd ds. cudzoziemców może wydać osobom ubiegającym się o azyl i osobom posiadającym zgodę na pobyt tolerowany pozwolenie na pracę bez konieczności przeprowadzenia wspomnianej weryfikacji przez Federalny Urząd Pracy. W szczególności dotyczy to kształcenia zawodowego, ale też na przykład zatrudnienia wysoko wykwalifikowanych osób albo praktyk, jeśli zostały one zorganizowane zgodnie z ustawą o wynagrodzeniu minimalnym lub są finansowane ze środków UE. Po czteroletnim pobycie zasadniczo wolno wykonywać każdą działalność bez konieczności przeprowadzenia wspomnianej weryfikacji przez Urząd Pracy. Należy jednak mieć na uwadze to, że osoby posiadające zgodę na pobyt tolerowany, którym urząd ds. cudzoziemców zarzuca opóźnianie deportacji, nie mogą otrzymać pozwolenia na pracę. To samo dotyczy obywateli Albanii, Bośni i Hercegowiny, Kosowa, Macedonii, Czarnogóry i Serbii, którzy złożyli w Niemczech wniosek o azyl po 31 sierpnia 2015 r.
Pozwolenie o pracę wydaje berliński urząd ds. cudzoziemców (po niemiecku), o ile pozytywnie rozpatrzył „wniosek o pozwolenie na zatrudnienie” (po niemiecku). Oprócz złożenia wniosku należy jeszcze dostarczyć wypełniony przez pracodawcę formularz „Opis stanowiska” (po niemiecku) oraz umowę o pracę lub oświadczenie o otrzymaniu konkretnej pracy.

Gdzie mogę szukać pomocy w poszukaniu pracy?

Federalny Urząd Pracy oferuje zarówno wsparcie on-line (po niemiecku), jak i wsparcie lokalne (po niemiecku) w poszukiwaniu pracy. Aby móc z niego korzystać, należy się zarejestrować jako osoba bezrobotna. Również osoby ubiegające się o azyl mogą liczyć na pomoc Federalnego Urzędu Pracy (po niemiecku).
Wsparcie w poszukiwaniu pracy oferują także doradcy w Willkommenszentrum Berlin.