Sprowadzanie członków rodziny

Rodzina przybywa do Berlina

Obywatele niemieccy lub obywatele krajów nienależących do UE, którzy posiadają zezwolenie na pobyt lub zezwolenie na osiedlenie, mogą sprowadzić do Niemiec członków swoich rodzin. Procedura ta nosi nazwę „Familiennachzug”. Aby móc wjechać na terytorium Niemiec, członkowie rodzin potrzebują wizy; aby móc pozostać w Niemczech na dłużej, niezbędne jest zezwolenie na pobyt. Procedura sprowadzania członków rodziny jest ograniczona do małżonków (lub zarejestrowanych partnerów) oraz wspólnych niepełnoletnich dzieci lub – w przypadku osób niepełnoletnich mieszkających w Niemczech – do ich rodziców. Pozostałych członków rodziny, np. wujków, ciotki lub dziadków, można sprowadzić wyłącznie w wyjątkowych sytuacjach.

W kwestii obywateli UE mieszkających w Niemczech obowiązują szczególne (korzystniejsze) przepisy dotyczące sprowadzania członków rodziny. Jeśli obywatel UE posiada prawo do swobodnego przemieszczania się (np. jako pracownik lub osoba prowadząca działalność gospodarczą) i jego małżonek/małżonka chce przyjechać lub sprowadzić się wspólnie z partnerem do Niemiec, wówczas jemu/jej również przysługuje prawo do swobodnego przemieszczania się. Małżonek/małżonka nie potrzebuje ani wizy, ani zezwolenia na pobyt. Taka sama zasada obowiązuje w odniesieniu do małżonków lub partnerów pozostających w zarejestrowanym związku partnerskim, niebędących obywatelami UE.

Co muszę zrobić, aby sprowadzić małżonka/małżonkę lub członka rodziny?

Aby tego dokonać, członek rodziny, który mieszka za granicą, powinien złożyć wniosek o wizę w niemieckiej placówce zagranicznej (ambasadzie/konsulacie) w kraju, w którym ma miejsce stałego pobytu (w którym przebywa legalnie od co najmniej sześciu miesięcy). Ważne jest przy tym, aby wniosek wizowy został złożony w związku z faktycznie planowanym celem pobytu, czyli nie jako np. wiza turystyczna.

Wniosek wizowy rozpatrują wspólnie placówka zagraniczna i urząd ds. cudzoziemców w miejscu zamieszkania partnera, który już mieszka w Niemczech.

Musi zostać przy tym spełniony szereg wymagań ogólnych:

  • członek rodziny, który chce się sprowadzić do Niemiec, musi przedłożyć ważny paszport;
  • tożsamość danej osoby musi zostać potwierdzona (zazwyczaj odbywa się to na podstawie paszportu);
  • osoba, do której chce się sprowadzić członek rodziny, musi wykazać dostateczne dochody, aby zapewnić utrzymanie sprowadzonej osoby bez konieczności pobierania zasiłków socjalnych;
  • nie może istnieć tak zwany „Ausweisungsinteresse” (interes deportacji); w szczególności oznacza to, że członek rodziny, który chce się sprowadzić, nie może mieć na swoim koncie czynów karalnych oraz nie może zagrażać bezpieczeństwu i porządkowi publicznemu w Niemczech.

Członek rodziny, który już mieszka w Niemczech, musi posiadać zezwolenie na pobyt lub zezwolenie na osiedlenie (lub mieć obywatelstwo niemieckie). Jeśli związek małżeński nie został zawarty w kraju rodzinnym, partner mieszkający w Niemczech musi posiadać zezwolenie na pobyt przez dwa lata, zanim będzie mógł sprowadzić swojego małżonka / swoją małżonkę. Sprowadzenie członka rodziny w trakcie procedury azylowej jest niemożliwe, ponieważ w tym czasie nie jest wydawane zezwolenie na pobyt. Również osoby posiadające zgodę na pobyt tolerowany nie mogą sprowadzać członków rodziny.

Zasadniczo członek rodziny, który już mieszka w Niemczech (jeśli nie ma obywatelstwa niemieckiego), musi posiadać dostateczne warunki mieszkaniowe, przy czym wymagania w tym zakresie nie są zbyt wysokie.

Dodatkowe wymagania są uzależnione od tego, czy ma zostać sprowadzony małżonek/małżonka czy dzieci:

Aby móc sprowadzić małżonka/małżonkę, musi być zawarty prawomocny związek małżeński (w przypadku par homoseksualnych: zarejestrowany związek partnerski). Formalne zawarcie związku małżeńskiego jest jednak niewystarczające. Konieczne jest, aby małżonkowie faktycznie chcieli prowadzić wspólnotę małżeńską opartą na wzajemnej odpowiedzialności. W przypadku fikcyjnych małżeństw, gdy małżonkowie nie są zainteresowani wspólnotą małżeńską, wizy nie są wydawane. Podejrzenie fikcyjnego małżeństwa często następuje wówczas, gdy między małżonkami istnieje duża różnica wieku lub gdy przed zawarciem małżeństwa prawie się nie znali. Wizy nie są wydawane również w przypadku podejrzenia, że partnerzy zostali zmuszeni do zawarcia związku małżeńskiego. Nawet jeśli w kraju pochodzenia dozwolona jest poligamia, istnieje możliwość sprowadzenia wyłącznie małżonka/małżonki z pierwszego małżeństwa.

Każdy z małżonków musi mieć co najmniej 18 lat. Strona sprowadzająca się musi znać język niemiecki co najmniej na poziomie podstawowym (A1).

Dzieci poniżej 16. roku życia mogą zostać sprowadzone, o ile przynajmniej jeden z rodziców posiada zezwolenie na pobyt lub zezwolenie na osiedlenie. Młodzi ludzie w wieku 16. lub 17. lat mogą zostać sprowadzeni do Niemiec, o ile mieszkają z obojgiem rodziców lub z rodzicem samotnie wychowującym dziecko, znają język niemiecki na poziomie C1 lub jeśli na innej podstawie można wywnioskować, że dobrze zintegrują się w Niemczech (na przykład, jeśli ukończyli szkołę).
Jeśli wymagania uprawniające do uzyskania pozwolenia na pobyt nie zostaną spełnione, wówczas urząd ds. cudzoziemców według własnego uznania decyduje o wydaniu zezwolenia na pobyt lub wyraża zgodę na wydanie wizy. Urząd ds. cudzoziemców ma takie uprawnienia wyłącznie wtedy, gdy w innym razie nastąpiłaby „wyjątkowo trudna sytuacja”, czyli taka, z którą dana osoba nie mogłaby sobie poradzić.

W przypadku gdy dzieci lub młodzi ludzie mieszkają w Niemczech sami, ponieważ na przykład zbiegli do Niemiec bez rodziców, możliwe jest sprowadzenie także rodziców. Jeśli młoda osoba otrzymała status uchodźcy lub przyznano jej prawo do ochrony uzupełniającej i żaden z rodziców sprawujących nad nią władzę rodzicielską nie przebywa w Niemczech, wówczas takiej osobie przysługuje prawo do sprowadzenia rodziców. Młoda osoba nie musi wykazywać wystarczających dochodów ani warunków mieszkaniowych, aby móc sprowadzić rodziców. Jeśli młoda osoba nie otrzymała statusu uchodźcy lub nie przyznano jej prawa do ochrony uzupełniającej, w odniesieniu do jej rodziców obowiązują zasady sprowadzania „innych członków rodziny”.

Innych członków rodziny – czyli na przykład dorosłe rodzeństwo, dziadków, wujków i ciotki – wolno sprowadzić tylko wtedy, gdy pozwoli to uniknąć „wyjątkowo trudnej sytuacji”. Wymagania w tym zakresie są surowe. Przykładem może być sprowadzenie ciężko chorej babci, która mieszka sama w kraju pochodzenia i która nie może liczyć tam na opiekę. W takich sytuacjach urząd ds. cudzoziemców według własnego uznania wydaje zgodę na sprowadzenie członka rodziny.

Od niektórych przepisów istnieją wyjątki.

Od procedury wizowej można zrobić wyjątek i wnioskować o zezwolenie na pobyt bezpośrednio w Niemczech – np. wtedy, gdy prawo do ubiegania się o takie zezwolenie wynika z przepisów ustawowych lub gdy nie ma możliwości przeprowadzenia procedury wizowej. Urzędy ds. cudzoziemców stosują jednak ten przepis z dużą powściągliwością. Zasadniczo dąży się do przeprowadzenia procedury wizowej.

Obywatele określonych państw – oprócz obywateli państw UE także obywatele: Australii, Izraela, Japonii, Kanady, Nowej Zelandii, Korei Południowej i USA – mogą przyjeżdżać do Niemiec bez wizy. Po przybyciu do Niemiec mogą także wnioskować o zezwolenie na pobyt w celu dołączenia do członków swoich rodzin. Obywatele szeregu innych państw – m.in. Andory, Brazylii, Chile, Salwadoru, Hondurasu, Monako, Panamy, San Marino – również mogą przyjeżdżać do Niemiec bez wizy (co regulują zawarte w przeszłości porozumienia), lecz częściowo tylko jako turyści.

Wyjątki dotyczą częściowo osób, które już mieszkają w Niemczech:

Sprowadzenie się do osób mających obywatelstwo niemieckie jest zasadniczo łatwiejsze niż sprowadzenie się do obywateli państw nienależących do UE. Do Niemiec może przykładowo przybyć dziecko obywatela niemieckiego lub rodzic dziecka mającego obywatelstwo niemieckie, gdy dziecko nie ma zapewnionego niezbędnego utrzymania. To samo dotyczy zazwyczaj małżonków obywateli niemieckich.

Szereg ułatwień obowiązuje również w odniesieniu do osób, które otrzymały status uchodźcy, i osób, które posiadają innego rodzaju zezwolenie na pobyt ze względów humanitarnych.

Osoby, które uzyskały status osoby uprawnionej do otrzymania azylu, uchodźcy, osoby, którym przyznano prawo do ochrony uzupełniającej albo które przybyły do Niemiec w ramach tzw. „programu przesiedleńczego”, mogą zostać zwolnione z wymogu zapewnienia niezbędnego utrzymania lub wykazania dostatecznych warunków mieszkaniowych. Konieczne jest, aby w ciągu pierwszych trzech miesięcy od otrzymania statusu osoby uprawnionej do ochrony uzupełniającej takie osoby jak najszybciej złożyły wniosek o wizę dla członków swojej rodziny.

Małżonkowie osób, które otrzymały status uchodźcy, i osób, którym przyznano tzw. „subsidiären Schutz” (prawo do ochrony uzupełniającej), nie muszą wykazywać znajomości języka niemieckiego, jeśli małżeństwo zostało zawarte, zanim osoba zbiegła przybyła do Niemiec.

W odniesieniu do osób uprawnionych do otrzymania azylu i osób, które otrzymały status uchodźcy, nie obowiązuje także dwuletni okres oczekiwania, zanim możliwe będzie sprowadzenie małżonków.

Małżonkowie osób, które posiadają „Blaue Karte EU”. Niebieska Karta UE, czyli mają wysokie kwalifikacje i są uprawnione do pobytu w Niemczech w celach zawodowych, również nie muszą wykazywać znajomości języka niemieckiego. To samo dotyczy małżonków obywateli tureckich, którzy są legalnie zatrudnieni na niemieckim rynku pracy lub przybyli do Niemiec jako dziecko takich pracowników, a także małżonków obywateli Australii, Izraela, Japonii, Kanady, Nowej Zelandii, Korei Południowej i USA.

Młode osoby, których rodzice otrzymali w Niemczech status uchodźcy lub posiadają „Niebieską Kartę UE”, po ukończeniu 16. roku życia również nie muszą wykazywać zaawansowanej znajomości języka niemieckiego ani innych wyjątkowych perspektyw integracji.

Inne wyjątki dotyczą członków rodzin, którzy chcą się sprowadzić do Niemiec z zagranicy. Małżonkowie, którzy chcą się sprowadzić do Niemiec, nie muszą wykazywać, że znają język niemiecki, jeśli problemy zdrowotne lub inne szczególne względy uniemożliwiały im naukę języka.

W określonych okolicznościach obowiązują też jednak zaostrzenia przepisów, które utrudniają sprowadzanie członków rodziny:

Osoby, które: przybyły do Niemiec w ramach programu przyjmowania imigrantów ze względów humanitarnych; otrzymały zezwolenie na pobyt, ponieważ Federalny Urząd ds. Migracji i Uchodźców wydał zakaz deportacji; otrzymały zezwolenie na pobyt ze względu na dobrą integrację (po wieloletnim pobycie w Niemczech), oraz członkowie ich rodzin mogą przyjechać do Niemiec tylko „na mocy umów międzynarodowych, ze względów humanitarnych lub w celu ochrony interesów politycznych Republiki Federalnej Niemiec”. W przypadku posiadaczy wszelkich innych zezwoleń na pobyt ze względów humanitarnych przepisy ustawowe w ogóle nie dopuszczają sprowadzania członków rodziny.

Kolejne zaostrzenie przepisów obowiązuje od marca 2016 roku: Osoby, którym przyznano prawo do ochrony uzupełniającej w ramach procedury azylowej, do marca 2018 roku nie mogą sprowadzać do Niemiec członków rodzin. To samo dotyczy osób niepełnoletnich, których rodzice mieszkają za granicą.

Wskazówki dotyczące procedury wizowej: Ponieważ osoby, które otrzymały status uchodźcy, mogą skorzystać ze znacznego ułatwienia i złożyć wniosek o sprowadzenie członków rodziny w ciągu trzech miesięcy od otrzymania statusu uchodźcy, w takich przypadkach ważne jest jak najszybsze wszczęcie tej procedury. Wyjątkowo można wówczas składać wnioski również w urzędzie ds. cudzoziemców w swoim kraju. Specjalnie dla członków rodzin syryjskich uchodźców dodatkowo umożliwiono wnioskowanie o sprowadzenie członków rodziny za pośrednictwem portalu internetowego (po niemiecku) Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

Ambasady

Wnioski wizowe składa się w ambasadzie niemieckiej lub w konsulacie niemieckim. Wykaz wszystkich placówek przedstawicielskich Republiki Federalnej Niemiec za granicą znajduje się na stronie internetowej (po niemiecku) Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

Urzędy ds. cudzoziemców

Na stronie internetowej (po niemiecku) urzędu ds. cudzoziemców dostępne są wszelkie istotne informacje, w szczególności informacje dotyczące lokalizacji i umawiania się na spotkania oraz często zadawane pytania.

Link do strony internetowej Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji (IOM) znajduje się tutaj: (po niemiecku) Międzynarodowa Organizacja ds. Migracji we współpracy z Ministerstwem Spraw Zagranicznych otworzyła biura w Istambule, Gaziantep i Bejrucie – członkowie rodzin syryjskich uchodźców mieszkających w Niemczech mogą uzyskać tam pomoc przy składaniu wniosków o sprowadzenie członków rodziny (centra pomocy rodzinom). Adresy biur można znaleźć tutaj (po niemiecku)