Procedura azylowa

Para składa wniosek o azyl

Aby złożyć wniosek o azyl, należy przebywać w Niemczech. Wniosku o azyl nie można złożyć w placówkach zagranicznych Republiki Federalnej Niemiec. Ponadto należy go złożyć osobiście.

Aby móc złożyć wniosek o azyl w Niemczech, na początku należy się zarejestrować. Po przybyciu do Niemiec najpierw należy udać się do ośrodka dla nowo przybyłych (po niemiecku) . Tam należy sprawdzić za pomocą krajowego systemu przydziału „EASY”, który kraj związkowy odpowiada za Państwa przyjęcie. Jeśli okaże się, że za Państwa przyjęcie odpowiada inny kraj związkowy, otrzymają Państwo bilet kolejowy, aby mogli się Państwo udać do właściwego ośrodka. Jeśli za Państwa przyjęcie odpowiada kraj związkowy Berlin, muszą się Państwo zarejestrować jako osoba ubiegająca się o azyl w urzędzie ds. uchodźców (po niemiecku) . Czas rejestracji wynosi dwa dni. Pierwszego dnia zostaje wystawione potwierdzenie przybycia, które służy jako tymczasowy dokument tożsamości i uprawnia do pobierania świadczeń. W potwierdzeniu przybycia podane są takie dane, jak nazwisko, data urodzenia i obywatelstwo, oraz umieszczone jest zdjęcie. Ponadto przed otrzymaniem potwierdzenia przybycia należy złożyć odciski palców. Drugiego dnia odbywa się badanie lekarskie i otrzymuje się pierwsze świadczenia. Koniecznie należy przedłożyć wszystkie dokumenty tożsamości i inne dokumenty osobiste (paszport, akt urodzenia, dowód osobisty lub prawo jazdy).

Na zakończenie rejestracji trafiają Państwo do ośrodka kwaterunkowego, które służy za miejsce zakwaterowania i zapewnia Państwu najpotrzebniejsze rzeczy. Czas pobytu w ośrodku kwaterunkowym z reguły wynosi do sześciu tygodni, a maksymalnie do sześciu miesięcy. Osoby pochodzące z tak zwanego bezpiecznego kraju pochodzenia (czyli z Albanii, Bośni i Hercegowiny, Ghany, Kosowa, Macedonii, Czarnogóry, Senegalu i Serbii) są zobowiązane do przebywania w takim ośrodku aż do rozpatrzenia wniosku o azyl przez Federalny Urząd ds. Migracji i Uchodźców. W przypadku odrzucenia wniosku o azyl osoby pochodzące z tak zwanego bezpiecznego kraju pochodzenia muszą pozostać w ośrodku tymczasowego zakwaterowania do czasu powrotu do swojego kraju pochodzenia. Jeśli inni członkowie rodziny przebywają w innym ośrodku, istnieje możliwość połączenia rodziny.

Jak mam złożyć wniosek o azyl?

Po zarejestrowaniu się jako osoba ubiegająca się o azyl należy złożyć wniosek o azyl w berlińskiej zewnętrznej jednostce Federalnego Urzędu ds. Migracji i Uchodźców (po niemiecku). Osoby zainteresowane zostaną powiadomione o terminie spotkania. W celu złożenia wniosku należy wziąć ze sobą dokumenty tożsamości.

Podczas składania wniosku można skorzystać z pomocy tłumacza. Poza tym wszystkie istotne informacje udostępniane są także na piśmie w języku ojczystym osób zainteresowanych. Przekazane dane zostają porównane z danymi znajdującymi w centralnym rejestrze cudzoziemców i w Federalnym Urzędzie Kryminalnym w celu sprawdzenia, czy złożono kilka wniosków albo czy dany wniosek jest pierwszym lub kolejnym wnioskiem. Ponadto za pomocą ogólnoeuropejskiego systemu można stwierdzić, czy za postępowanie o udzielenie azylu nie odpowiada inne państwo.

Na zakończenie procedury składania wniosku otrzymuje się pozwolenie na pobyt na czas trwania postępowania o udzielenie azylu.

Jakie dokumenty pobytowe otrzymam?

Podczas rejestracji otrzymuje się potwierdzenie przybycia, w którym podane są takie dane, jak nazwisko, data urodzenia i obywatelstwo, oraz umieszczone jest zdjęcie. Po zakończeniu procedury składania wniosku w Federalnym Urzędzie ds. Migracji i Uchodźców otrzymuje się pozwolenie na pobyt na czas trwania postępowania o udzielenie azylu. Jest to bardzo ważny dokument, który potwierdza złożenie wniosku o azyl oraz umożliwia wylegitymowanie się w razie ewentualnych kontroli (policji). Pozwolenie na pobyt na czas trwania postępowania o udzielenie azylu jest ograniczone do dzielnicy, w której znajduje się właściwy ośrodek kwaterunkowy. Ograniczenie to wygasa po trzech miesiącach, chyba że dana osoba jest zobowiązana do dalszego pobytu w ośrodku tymczasowego zakwaterowania (w szczególności chodzi o obywateli pochodzących z tak zwanych bezpiecznych krajów pochodzenia).

Jak przebiega postępowanie o udzielenie azylu?

W ramach postępowania o udzielenie azylu Federalny Urząd ds. Migracji i Uchodźców sprawdza, czy w danym przypadku istnieją przesłanki, aby udzielić azylu, objąć daną osobę ochroną jako uchodźcę lub ochroną uzupełniającą, albo czy istnieją krajowe zakazy deportacji.

Po złożeniu wniosku o azyl w zewnętrznej jednostce Federalnego Urzędu ds. Migracji i Uchodźców rozpoczyna się czas oczekiwania na decyzję.

Tak długo, jak jest się zobowiązanym do pobytu w ośrodku tymczasowego zakwaterowania, istnieje tak zwany Residenzpflicht [urzędniczy obowiązek zamieszkiwania w miejscu umożliwiającym należyte wykonywanie obowiązków]. Oznacza to, że nie można opuścić rejonu podlegającego urzędowi ds. cudzoziemców, w którym znajduje się dany ośrodek kwaterunkowy – w tym przypadku jest to kraj związkowy Berlin. W trakcie obowiązywania tego obowiązku urzędniczego nie wolno pracować.

Przed przeprowadzeniem właściwego postępowania o udzielenie azylu najpierw sprawdza się w ramach procedury dublińskiej, czy inne państwo europejskie nie odpowiada za rozpatrzenie danego wniosku o azyl. Ma to zapewnić, że każdy wniosek o azyl, który zostaje złożony w tak zwanym obszarze dublińskim (obszar ten obejmuje UE, Norwegię, Islandię, Szwajcarię i Liechtenstein), będzie rozpatrywany tylko przez jedno państwo. Jeśli zostali już Państwo zarejestrowani w jednym z wymienionych państw lub złożyli już tam Państwo wniosek o azyl, organy niemieckie nie mogą udzielić dodatkowej ochrony azylowej.

Jeśli Państwa wniosek o azyl ma zostać rozpatrzony w innym państwie, organy niemieckie zwrócą się do danego państwa o przejęcie danej sprawy. Jeśli dane państwo wyrazi zgodę, urząd federalny wyda odpowiednią decyzję. W ciągu tygodnia można złożyć skargę i wniosek nagły do właściwego sądu administracyjnego. Do czasu wydania decyzji sądowej w sprawie wniosku nagłego nie można wydać danej osoby władzom kraju, w którym złożyła pierwotny wniosek.

Jeśli dana osoba nie zostanie wydana w ciągu sześciu miesięcy, dalszą odpowiedzialność ponosi państwo, w którym został złożony ostatni wniosek o azyl. W określonych okolicznościach termin ten może zostać przedłużony.

Najważniejszym elementem postępowania o udzielenie azylu jest osobiste przesłuchanie osoby ubiegającej się o azyl. Podczas przesłuchania Federalny Urząd ds. Migracji i Uchodźców umożliwia skorzystanie z usług tłumacza. Przesłuchanie jest też dobrą okazją, aby wyjaśnić własne powody opuszczenia kraju pochodzenia. Dlatego ważne jest odpowiednie przygotowanie do przesłuchania oraz wcześniejsze skorzystanie z doradztwa prawnego udzielanego przez organizację humanitarną (po niemiecku) . Niektóre informacje dotyczące przesłuchania podczas postępowania o udzielenie azylu można znaleźć na stronie internetowej asyl.net (po niemiecku) w różnych językach.

Jeśli nie mogą Państwo przybyć na przesłuchanie z powodów zdrowotnych lub z innych ważnych powodów, koniecznie należy odwołać spotkanie na piśmie. Jeśli nie pojawią się Państwo na przesłuchaniu bez usprawiedliwienia, Państwa wniosek może zostać odrzucony albo postępowanie może zostać wstrzymane.

Przesłuchanie nie jest publiczne, ale może Państwu towarzyszyć prawnik, przedstawiciel Biura Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców (UNHCR) albo inna zaufana osoba (§ 14 ust. 4 ustawy o postępowaniu administracyjnym (VwVfG)). Osobom niepełnoletnim powinien towarzyszyć opiekun sądowy.

Podczas przesłuchania powinni mieć Państwa wystarczającą ilość czasu, aby wyjaśnić swoje powody opuszczenia kraju pochodzenia i okoliczności życiowe oraz przedstawić swój życiorys. Ponadto mogą Państwo poinformować, jakie zagrożenia czekają na Państwa w przypadku powrotu do kraju pochodzenia. Osoba, która podejmuje ostateczną decyzję z ramienia Federalnego Urzędu ds. Migracji i Uchodźców, z reguły wie, jakie warunki panują w Państwa kraju pochodzenia. Mają Państwo obowiązek udzielać odpowiedzi zgodnie z prawdą. Jeśli mają Państwo środki dowodowe takie jak zdjęcia, pisma władz lub policji albo zaświadczenia lekarskie, należy je przedłożyć.

Aby uniknąć błędów lub nieporozumień, cała rozmowa jest tłumaczona i jej istotny przebieg zostaje zaprotokołowany. Pod koniec przesłuchania mogą Państwo zażądać, aby protokół został przetłumaczony na Państwa język ojczysty. Wówczas mają Państwo możliwość poprawienia lub uzupełnienia swoich wypowiedzi. Takie tłumaczenie wtórne powinno się odbyć, zanim zostaną Państwo poproszeni o podpisanie protokołu.

Po zakończeniu przesłuchania w Federalnym Urzędzie ds. Migracji i Uchodźców rozpoczyna się proces podejmowania decyzji w sprawie udzielenia wniosku o azyl.

Sytuacja osób wymagających szczególnej ochrony takich jak małoletni bez opieki, kobiety w ciąży, rodzice samotnie wychowujący dzieci, ofiary tortur, osoby, które doznały traumatycznych przeżyć, i osoby prześladowane ze względu na aspekty płciowe oraz ofiary handlu ludźmi powinna być traktowana w sposób szczególny zarówno podczas całego postępowania o udzielenie azylu, jak i w kontekście zakwaterowania.

Kiedy otrzymam ochronę?

To, jaka ochrona zostanie przyznana poszczególnym uchodźcom, ustala właściwy organ w ramach postępowania o udzielenie azylu. W Niemczech rozróżnia się cztery formy ochrony:

  • uprawnienie do azylu
  • ochrona uchodźców
  • ochrona uzupełniająca
  • krajowy zakaz deportacji.

Art. 16a ustawy zasadniczej przewiduje podstawowe prawo do azylu, które stanowi podstawę uzyskania uprawnienia do azylu. Wszystkie osoby prześladowane politycznie przez podmioty państwowe mogą liczyć w Niemczech na ochronę. Uznanie uprawnienia do azylu wyklucza się jednak w przypadku, gdy osoba prześladowana przybyła do Niemiec przez bezpieczne państwo trzecie (wszystkie państwa UE, Norwegię, Islandię, Liechtenstein, Szwajcarię).

Osoby, które zostały uznane za uchodźców i na tej podstawie otrzymały ochronę, podlegają konwencji genewskiej dotyczącej statusu uchodźców. Uchodźca to osoba, której życie lub wolność są zagrożone ze względu na rasę, narodowość, przekonania polityczne, religię lub przynależność do określonej grupy społecznej. Inaczej niż w przypadku uprawnienia do azylu zagrożenia nie musi sprawiać podmiot państwowy, lecz mogą też je stwarzać podmioty niepaństwowe takie jak ugrupowania terrorystyczne, klany, kartele lub członkowie rodziny. Urząd federalny regularnie sprawdza, czy dana osoba mogłaby liczyć na ochronę także w swoim kraju pochodzenia, na przykład poprzez przeprowadzkę do bezpieczniejszej okolicy.

Osoby uprawnione do otrzymania azylu i uchodźcy otrzymują zezwolenie na pobyt na okres trzech lat wraz z nieograniczonym dostępem do rynku pracy. Mają także prawo do sprowadzenia członków rodziny. Jeśli wniosek o sprowadzenie członków rodziny zostanie złożony w ciągu trzech miesięcy od uznania statusu ochronnego przez urząd federalny, wówczas należy jeszcze raz udowodnić, że mogą Państwo zapewnić utrzymanie członków rodziny. Po trzech lub pięciu latach zostaje wydane zezwolenie na osiedlenie, o ile spełnione są dalsze warunki takie jak zapewnienie utrzymania i określona znajomość języka niemieckiego.

Ochrona uzupełniająca zostaje przyznana wtedy, gdy osobie, która złożyła wniosek, w kraju pochodzenia grożą kara śmierci, tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie lub ukaranie. Ponadto ochrona przysługuje także osobom cywilnym, których życie lub integralność są poważnie zagrożone poprzez masowe stosowanie przemocy w ramach konfliktów zbrojnych.

W przypadku gdy urząd federalny przyzna ochronę uzupełniającą, urząd ds. cudzoziemców wydaje zezwolenie na roczny pobyt. Po upływie pierwszego roku zostaje ono wydłużone o dwa lata, pod warunkiem że nadal istnieje przyczyna objęcia danej osoby ochroną. Osoby objęte ochroną uzupełniającą – tak samo jak osoby, którym przyznano status uchodźców – mają nieograniczony dostęp do rynku pracy. Do marca 2018 r. ustawa wyklucza jednak możliwość sprowadzenia przez takie osoby członków rodziny. Zezwolenie na pobyt można po pięciu latach i w określonych warunkach przekształcić w nieograniczone czasowo zezwolenie na osiedlenie.

W celu objęcia ochroną osób wnioskujących, które nie spełniają warunków udzielenia azylu, ochrony przeznaczonej dla uchodźców lub ochrony uzupełniającej, może zostać wydany krajowy zakaz deportacji na mocy § 60 ust. 5 i 7 ustawy o pobycie, pracy zarobkowej oraz integracji obcokrajowców [AufenthG], jeśli deportacja mogłaby skutkować naruszeniem praw człowieka lub znaczącym i konkretnym zagrożeniem zdrowia, życia lub wolności. Na przykład może tak się zdarzyć w sytuacji, gdy osoba cierpiąca na poważną chorobę nie może uzyskać niezbędnej pomocy lekarskiej w kraju pochodzenia, w związku z czym można założyć, że w przypadku powrotu do kraju pochodzenia doświadczyłaby poważnych szkód zdrowotnych.

Jeśli został wydany krajowy zakaz deportacji (po niemiecku) , następnie zostaje wydane zezwolenie na roczny pobyt, które może być przedłużane i po upływie pięciu lat – w określonych warunkach – może zostać przekształcone w zezwolenie na osiedlenie. Osoby, którym przyznano zakaz deportacji, mają nieograniczony dostęp do rynku pracy oraz ograniczone prawo do sprowadzenia członków rodziny.